Koningsdag is het bekendste oranjefeest van het jaar, maar ook in september staat het Koninklijk Huis in de belangstelling. Op de derde dinsdag van september is het Prinsjesdag. Die dag opent de koning het nieuwe parlementaire jaar met de Troonrede, en presenteert het kabinet de plannen en de begroting voor het komende jaar. Achter die politieke dag zit een reeks tradities die al generaties lang terugkomen. In dit artikel zetten we ze op een rij.
Waar komt de naam Prinsjesdag vandaan?
De naam is ouder dan de ceremonie zelf. In de achttiende eeuw vierden aanhangers van het Huis van Oranje in Den Haag feest rond de verjaardag van prins Willem V. Die feestdagen werden in de volksmond Prinsjesdag genoemd. Later raakte de naam verbonden aan de opening van de zitting van de Staten-Generaal, die al lange tijd in september plaatsvindt.
Daarmee past Prinsjesdag in een langere geschiedenis van feestdagen rond de Oranjes. Over die achtergrond, van Prinsessedag tot Koningsdag, lees je meer in ons artikel over Nederlandse tradities en de Oranjes.
De rijtoer en de Troonrede
Voor veel toeschouwers is de rijtoer het hoogtepunt. De koning en de koningin rijden in een koets van Paleis Noordeinde naar de plek waar de Verenigde Vergadering van de Eerste en Tweede Kamer bijeenkomt. Langs de route staan militairen en publiek, vaak met vlaggetjes en oranje accessoires. In de afgelopen jaren werd daarbij de Glazen Koets gebruikt.
Traditioneel spreekt de koning de Troonrede uit in de Ridderzaal op het Binnenhof. Zolang het Binnenhof wordt gerenoveerd, vindt de ceremonie op een andere locatie in Den Haag plaats. De Troonrede wordt voorgelezen door de koning, maar is geschreven onder verantwoordelijkheid van het kabinet. Het is dus geen persoonlijke boodschap van het staatshoofd, maar een overzicht van wat de regering het komende jaar van plan is.
Het koffertje en de Miljoenennota
Een ander bekend beeld is dat van de minister van Financiën met het koffertje. Daarin zitten symbolisch de Miljoenennota en de rijksbegroting, die op Prinsjesdag aan de Tweede Kamer worden aangeboden. De begroting zelf is tegenwoordig ook gewoon digitaal te lezen, maar het koffertje is een vast onderdeel van de dag gebleven.
Na Prinsjesdag begint het echte politieke werk. In de dagen erna debatteert de Tweede Kamer tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen over de plannen van het kabinet. Wat op dinsdag feestelijk wordt gepresenteerd, wordt daarna dus kritisch besproken.
Hoedjesdag en het balkon
Prinsjesdag staat ook bekend als hoedjesdag. Veel vrouwelijke Kamerleden en gasten dragen opvallende hoeden, soms met een boodschap of een verwijzing naar een onderwerp dat hen bezighoudt. Fotografen en kijkers thuis volgen dat met evenveel belangstelling als de inhoud van de Troonrede.
Na de terugtocht verschijnt de koninklijke familie traditioneel op het balkon van Paleis Noordeinde. Het publiek dat zich op het plein voor het paleis verzamelt, zwaait en juicht. Het is een moment dat wat doet denken aan Koningsdag: een kort, feestelijk contact tussen het Koninklijk Huis en het publiek.
Prinsjesdag zelf beleven
Wie de sfeer wil proeven, kan langs de route in Den Haag gaan staan. Het is verstandig vroeg te komen, want de beste plekken zijn snel bezet, en vooraf op de website van de gemeente of het Koninklijk Huis na te gaan welke route en tijden gelden. Wie liever thuisblijft, kan de hele dag op televisie volgen, van de rijtoer tot het balkonmoment.
Prinsjesdag is minder uitbundig dan Koningsdag, maar het laat goed zien hoe traditie en politiek in Nederland samengaan. De koetsen, de hoeden en het koffertje maken een zakelijke dag tot een herkenbaar ritueel waar veel Nederlanders elk jaar weer naar kijken.
